Axiaqm: Included Page: Ġorġ Azzopardi Il-Makk

2021-11-16T00:19:55Z

Included Page: Ġorġ Azzopardi Il-Makk

New page

{{Cleanup}}
{{stub}}
==Introduzzjoni==
[[Ħaż-Żabbar]] barra l-istorja u l-kultura rikka li kellu u għad għandu, sa mill-imgħoddi fil-ħajja soċjali tan-nies li kienu jgħixu fih, bosta minnhom ħallew isem prestiġjuż sa minn Ministri fil-Gvern, tobba, periti u persuni li bil-professjoni tagħhom ħallew marka. Ma rridux ninsew ukoll lil bosta ħaddiema tas-snajja’ diversi li wkoll taw sehem biex dan il-post mexa ʼl quddiem. Fil-ħin liberu, dawn il-ħaddiema sabu wkoll il-ħin biex joħorġu xi talent li bih setgħu jferrħu lil dawk ta’ madwarhom. Illum se niltaqgħu ma’ persuna li għal bosta snin, kienet fuq fomm iż-Żabbarin u l-bqija tal-poplu Malti fil-qasam mużikali. Din hija l-ewwel darba li qed tidher informazzjoni miktuba fid-dettall, għax tiftix dwaru huwa skars u mferrex ’l hawn u ’l hinn u għalhekk ma kinitx daqshekk faċli biex tinstab l-informazzjoni. (1)

==Ħames snin ilu – Iħalliena l-makkjettista Żabbari George Azzopardi magħruf bħala “il-Makk”==
Ħames snin ilu fil-25 ta’ Mejju 2016, ħalliena l-għannej, kantant u makkjettista Żabbari George Azzopardi magħruf bħala “il-Makk”. Ħafna jiftakruh b’dak il-leħen sabiħ tiegħu jagħtina kanzunetta wara l-oħra li baqgħu fuq ilsien kulħadd sal-lum. Hija sfortuna li George Azzopardi “Il-Makk” ma xtaqx li jkun intervistat dwar ħajtu u ħidmietu. (2)

==Tagħrif fuq ħajtu==
George Azzopardi twieled fl-1929 u t-tfulija tiegħu għexha f’Bormla. Aktar tard f’ħajtu mexa lejn Ħaż-Żabbar, fejn baqa’ jgħix hemm sat-tmiem ta’ ħajtu. Jirrakkonta kif meta kien daqsxejn ta’ tifel, il-Ħadd filgħodu kien imur il-quddiesa ta’ Santa Tereża f’Bormla biex joqgħod jirranġa s-siġġijiet, ħalli wara s-sagristan jagħtih sold u nofs, li dak iż-żmien żgur kienu jferrħu lil xi tifel jew tifla. B’dawk il-flus, flimkien ma’ sħabu, kienu jmorru t-talkies. F’Bormla kien hemm tliet postijiet fejn jintwerew il-films: ir-Rio, il-Windsor, u r-Rialto. Meta George kien imur ħdejn is-swali u jara l-kartelluni dejjem kien jagħżel ir-Rialto, minħabba li dan kien iġib ħafna films li jieħdu sehem fihom il-kantanti famużi ta’ dak iż-żmien, waqt li l-oħrajn dejjem juru films fuq stil western u ġlied. Jirrimarka kif il-ġibda lejn il-kanzunetta minn dejjem kienet fih u meta kien joħroġ mit-talkies, tul triqtu lejn id-dar, kien joqgħod isaffar il-kanzunetti li kien sema’. (3)

==Ħajra għall-kant==
Il-ħajra għall-kant minn dejjem kienet f’George sa minn meta kien tfajjel fejn kien jitgħallem malajr il-kanzunetti barranin. Waqt li kien isegwi l-mużika barranija, kien ukoll iħobb il-mużika Maltija, fejn għalkemm ma kinetx kbira fil-kwantità u fil-kwalità, ħass li xi darba hu wkoll kapaċi jagħti sehmu. L-aktar popolari f’Malta u fl-irħula kien l-għana tradizzjonali u George kien isegwi bosta, waqt xi qadja li kien jagħmel lil ommu. Filgħaxijiet bosta kienu jintasbu f'xi ħanut tax-xorb jew f'xi misraħ, idoqqu l-kitarri u jqabblu l-għana tal-fatt jew spirtu pront ma’ xi tazza nbid. George ħaseb li hu wkoll meta jikber, jagħti sehmu f’din il-kultura tradizzjonali li wara kollox għaliha, kont ridt tkun poeta naturali. Jaf li kellu vuċi tajba għall-kant, beda fuq ix-xogħol waqt il-ħin tal-mistrieħ, ikanta xi kanzunetti barranin tal-mument bħal '''South of the Border''', '''I Pretend''' u oħrajn tal-kantant Al Jolson (Al Jolson (c.1885-1950) kien kantant popolari Amerikan). Ġieli waqt xi dinner dances organizzati għall-familji tas-servizzi, George kien jitla’ fuq il-palk isemma leħnu. Fuq il-lant tax-xogħol George iltaqa’ ma’ Żabbari żagħżugħ bħalu li dan kien diġà beda jgħanni u kien magħruf bħala Fredu Abela l-Bamboċċu. B'pika ta’ ħbiberija kienu jqabblu xi għanja ferrieħa ħalli jiksru l-monotonija u fost taħbit fuq l-imwejjed, ċekċik ta’ mgħaref u skieken u kull ħoss ieħor, erħilhom sħabhom jibnu atmosfera ta’ ferħ.

Fl-1950, meta kellu 22 sena, George Azzopardi daħal baħri man-Navy. Huwa kien stazzjonat fil-Forti Sant’Anġlu. F’din il-karriera għamel ħmistax-il sena u jirrakkonta kif dar tliet kwarti tad-dinja, minbarra li għamel ukoll żmien f’Malta bħala stoker (kok). Aktar tard daħal mal-Pijunieri u hawn spiċċa jieħu ħsieb żewġ ġeneraturi tar-radju f’Delimara. Darba minnhom f’fiera, George kien iltaqa’ ma’ Karmena, u minn dakinhar bdew jinnamraw sakemm aktar tard iżżewġu. Ta’ min jgħid li meta ltaqgħu l-ewwel darba l-Makk kellu 24 sena, waqt li Karmena kellha biss 14-il sena. Miż-żwieġ tagħhom kellhom tlitt itfal, Josephine, Mario u ż-żgħir David. Il-Makk beda l-karriera tiegħu bil-kanzunetti bl-Ingliż li kien ikanta fin-Navy. Iżda fl-1970 kellu s-suċċess ma’ Malta kollha fejn għandhom x’jaqsmu l-makkjetti u l-kanzunetti. Kienet din is-sena li ħareġ it-'''Taxi Mary''' flimkien ma’ Fredu Abela, u biha ħa l-fama. Dawn it-tnejn flimkien aktar tard ħarġu l-makkjetti '''Nisa Nisa''', '''Maxi u Mini''', u '''Tliet Għażżenin''', u f’din tal-aħħar daħal magħom [[Renald Abela]] wkoll. S’issa l-Makk kien għadu qiegħed jimxi fuq l-ewwel fażi tal-makkjetta fl-għana. Interessanti kif George Azzopardi qatt ma jirreferi għalih innifsu bħala għannej, u fl-ebda intervista li għamilt l-intervistati ma jsemmuhuli għannej. Allura dan il-bniedem jista’ jkun eċċezzjoni, l-għaliex irnexxielu joħloq u jaħdem il-makkjetta tal-għana tal-ewwel fażi billi għal żmien libes il-libsa ta’ għannej. Fil-fatt wara dawn l-erba’ makkjetti l-Makk beda jaħdem għal rasu u ħareġ lil hinn mill-qafas tal-għana. Il-Makk ħareġ aktar minn 42 kanzunetta waħdu, dejjem b’kitba u mużika tiegħu. (4)

Jista’ jingħad li hawn seħħet it-tranżizzjoni tal-makkjetta fl-għana, mill-ewwel fażi għat-tielet fażi. F’ħafna mill-kanzunetti – makkjetti (5) tal-Makk jidħlu u jissemmew in-nisa, fosthom l-ewwel waħda tiegħu '''Il-Blondija'''. (6) Dan, dejjem bil-libsa tal-playboy Malti, ma kien jista’ jmur imkien, lanqas barra minn Malta, l-għaliex jaqbdu miegħu n-nisa jew inkella jaqbad magħhom hu. Fost dawn il-makkjetti hemm '''Tlieta Konna f’Kantuniera''', '''Xalata mat-Tfajliet''' u '''Honeymoon f’Venezja'''.

''Dan il-Makk il-laqam tiegħu
bih lili ħafna jsibuni.
Kont ġo Għawdex ħdejn tal-Lourdes
kemm tfajliet ġew ikellmuni.
''
(mill-makkjetta '''Dawra f’Għawdex''' ta’ George Azzopardi l-Makk)

Ġeneralment il-ħoss li jiddomina f’xogħlu huwa l-accordion u xi drabi anke l-kitarra. Fl-intervista ma’ Joe u [[Veronica Farrugia]], ''il-Makk'' jirrakkonta kif ġietu l-idea tal-kanzunetta - makkjetta '''Ħobbu d-Doggy'''. Meta kien jaħdem Delimara kien irabbi żewġt iklieb u darba minnhom ġie spirat biex jikteb makkjetta fuq wieħed minnhom. Ħafna drabi xogħlu hu dejjem ibbażat fuq l-umoriżmu u fil-fatt dan hu magħruf bħala makkjettist kemm min-nies tal-għana u kemm min-nies li mhumiex assoċjati ma’ din il-kultura għaliex Azzopardi wassal id-daqqa u l-binja tal-għana b’togħmiet differenti. (7)

==Il-Makkjetta: Ġeneru popolari-folkloristiku li qatt ma ġie studjat==
Għalkemm il-makkjetta x’aktarx bdiet lejn l-aħħar tas-seklu dsatax u l-bidu tas-seklu għoxrin, u għadha teżisti sal-lum il-ġurnata, qatt ma ntefgħet attenzjoni diretta fuqha u ġiet studjata mill-qrib. B’hekk ġara li ħafna materjal fuqha u fuq l-esponenti tagħha diġà ntilef, u dan kompla joħloq ritratt imċajpar tal-makkjetta minħabba n-nuqqas ta’ informazzjoni li teżisti dwarha. Din hi sitwazzjoni ta’ ħasra meta tqis li din serviet bħala mezz ta’ divertiment popolari għal tant Maltin u tat gost lill-poplu tagħna għal bosta snin, imqar fis-snin koroh ta’ dipressjoni tal-gwerra. Il-makkjetta qed tissejjaħ ġeneru popolari-folkloristiku għaliex tixrob minn dawn iż-żewġ għejuni. Il-kultura tal-pajjiż tinbena minn aspetti distinti minn xulxin u dan jagħmel il-folklor fergħa waħda ħierġa mill-kultura. Makkjetta tal-għana tindaqq fuq melodija tipika tal-għana. Din dejjem tkun studjata qabel. Ġeneralment tkun mibnija fuq storja umoristika u l-għeluq tagħha huwa kollox. Dan irid iħalli lil min qed jisimgħu bi tbissima. (8) Sfortunatament, billi qatt ma kien hemm kitba fuq il-makkjetta, qatt ma seta’ jkun hemm tifsira fissa u dan wassal biex ħafna nies fasslu l-fehmiet tagħhom personali.

==Il-laqam==
Mas-servizzi ma kontx teħlisha jekk ma jagħtukx xi laqam u George qala’ bil-bosta.........ċraret, peduni u oħrajn li darrsuh xi ftit. Jum minnhom waqt il-ħin tat-te, George qabad bott tal-landa u mlieh bit-te u qal: '''L-Ammiral jixrob il-birra fil-mug (makk) tal-fidda u jien dan il-mug (makk) tiegħi'''. U balleċ baqgħetlu, għax Makk (mug) tiela’ u Makk (mug) nieżel u spiċċa b’dan il-laqam. Imma ħaġa tal-iskantament, għalkemm MAKKjetti hi wkoll parti mil-laqam tiegħu, laqmu ma ħadux minnhekk. Ta’ simpatiku li kien, George imbuttah aktar il-laqam tiegħu, billi ħafna drabi, inkludih fil-kanzunetti tiegħu, fejn ġieli varjah bħala Makku,Makku,Makkinarju...........

==Ħidma biex il-makkjetta ssir magħrufa==
Issa George u Fredu Abela '''Il-Bamboċċu''' riedu li l-għana jintlaħaq minn aktar persuni biex ma jintilifx, u jibqa’ jintgħoġob għall-widna moderna. Wara xi ftit ħsieb, George flimkien ma’ Fredu u ħuh Renald, ħadmu biex tfaċċat l-għanja/makkjetta Taxi Mary. Din il-makkjetta kienet dwar avventura bil-karozza madwar l-irħula Maltin, li tant saret popolari, li bdiet tindaqq kemm f’Malta, kif ukoll fl-Awstralja u f’kull pajjiż li kien hemm il-Maltin fih. Huma komplew flimkien fejn komplew jagħtuna aktar makkjetti bħal '''Bejn ġuvni u miżżewweġ''', '''Maxi u Mini''' u '''Tliet għażżenin''' kollha bl-akkumpanjament tal-kitarri, imma issa l-fama kibret u n-nies resqu lejn din l-għana/kant tradizzjonali aktar modern u riedu aktar.

==Il-“Makk” jingħaqad mal-grupp Żabbari “New Sound” ==
Wara li kienu għaddew għoxrin sena, George ħaseb biex jibda stil ġdid għalih ta’ kanzunetti biex jasal aktar vicin il-pubbliku b’laqta isbaħ. Bħala solista, ingħaqad mal-grupp Żabbari [[New Sound]] (min ma jiftakarx lil [[Tereża Mizzi]] fuq l-akkordjin u lil ħuha [[Leli]] fuq il-baxx?) u b’hekk nibtet '''Il-Blondija'''. Warajha kien hemm '''Iltqajt ma’ Ingliża''', '''Il-Qawwija''', '''Il-Moda tal-Shorts''', '''Ir-Rebħa tal-Matador''' u '''Dawra mal-Plajja''' u min ma jiftakarx is-sabiħa '''Ħobbu d-Doggy''' li baqgħet friska u għadha maħbuba u tindaqq sal-lum .... insomma, kullana twila ta’ suċċessi waħda isbaħ mill-oħra. George issa kien fuq fomm kulħadd fil-popolarità, fejn anki żewwaq aktar il-kanzunetti tiegħu, billi anki inkluda lil ħuh [[Reno Azzopardi]] (Żaren) miegħu fi dwetti u tawna '''Hekk twelidt u hekk se tmut''', '''Il-vizzju tal-logħob''', '''It-tiġrija tad-dgħajjes u oħrajn'''.

==Popolari anki ’l hinn minn pajjiżna==
Minħabba x-xogħol normali tiegħu u l- bosta appuntamenti mużikali lokali li kellu, George qatt ma mar iżur lil ħutna Maltin emigranti. Jien kont nibgħat ħafna mid-diski tiegħu liz-zijiet tiegħi u tal-mara fl-Awstralja u l-Kanada.

==Mistieden ikanta f'bosta serati f'teatri u f’tiġijiet u anki intervistat==
George kien mistieden ikanta f'bosta serati f'teatri u f’tiġijiet. Kien intervistat fuq it-televixin Malti fil-programm '''Telebeat''' kif ukoll kien intervistat flimkien ma’ ħuh Reno fuq Radju Malta minn [[Mario Laus]]. Jekk ma kienx ikollok '''Il-Makk''' ikantalek fit-tieġ tiegħek, kien ikollok tieġ vojt. Jien kont ammiratur kbir ta’ George u għalhekk ma setax jonqos li jkanta fit-tieġ tiegħi fejn għamilt ħafna ħin ħdejh nisimgħu jkanta waqt li ħallejt xi ftit fil-ġenb lill-għarusa (il-mara) u lill-mistednin. Kien iddedika kanzunetta, speċjalment lill-mara tiegħi ta’ Al Jolson '''If I knew Suzie''' (qalibha Mary, għaliha).

==Joħroġ bosta diski vinyl u cassettes fis-suq==
George ħareġ bosta diski vinyl (tip ta’ rekord) u cassettes fis-suq li kienu jinħatfu. Ħasra li hemm xi wħud minnhom li għandhom messaġġ sentimentali u patrijottiku li rari jew qatt ma ndaqqu fuq ix-xandir lokali bħal '''Malta Art Twelidi'''. George ġieli ngħaqad ma’ gruppi oħra bħal [[Four Rings]] u tana '''Inti fejn int?''', '''Malta''', '''Ngħidilkom il-Verità''' u '''Jien Lilek Ħabbejt'''. Il-mużiċista [[Charles Tahir]] laqa’ wkoll lil George fl-istudjow tiegħu biex tana aktar tiżwiqa ta’ kant fejn saħansitra kien anki kanta bl-Ingliż u tana '''Darling Darling''', '''Behold the World''' u '''The Lord Above''' bħala tislima u ringrazzjament lil Alla li żejnu b’tant talent. George ġieli kien ukoll akkumpanjat mill-grupp kitarristiku Żabbari [[The Black Sorrows]] li kien immexxi minn [[Willie Saliba]] u ħutu.

==Iħajjar bosta żgħażagħ==
Matul it-triq ma’ George tfaċċaw bosta żgħażagħ li tħajru li jimxu fuq il-passi tiegħu u jkomplu l-linja li qabad u b’hekk il-kanzunetta Maltija għadha ħajja u tista’ titgawda aktar. Wara karriera brillanti, George fis- sebgħinijiet tiegħu, ħass li għandu jistrieħ u jirtira. Però m’abbandunax dak li dejjem kien iħobb. Għalhekk ħafna drabi kien jiltaqa’ ma’ bosta ħbieb anzjani u żgħażagħ li jqattgħu ftit ħin jinsġu l-għana u l-kant fost il-ferħ ta’ kulħadd. Aħna llum tajna titwila u tislima lil dan l-iben Żabbari. Meta tħabbret il- mewt tiegħu, bosta li kienu jsegwuh waqgħu f’dieqa, waqt li sellmu l-memorja tiegħu. Il-wirt li ħallilna George, għadu jitgawda sal-lum: “Dan il-Makk il-laqam tiegħi bih bosta lili jsibuni” tibqa’ tidwi. (9)

==Referenzi==
1. Kien Joseph Gafa li ħareġ bl-idea li jikteb dwar George Azzopardi “Il-Makk”. Imbagħad jien iddeċidejt li nfittex aktar dettalji dwar “Il-Makk” għax ma kont naf xejn dwaru u nfittex minn hawn u minn hemm u bl-għajnuna wkoll ta’ Joseph Gafa, bnejna flimkien din il-kitba li safejn nafu aħna qatt u mkien ma deher xejn dwaru. Nittamaw li ma tkunx l-ewwel u l-aħħar kitba. Sibtha utli ħafna t-teżi li għamel Kurt Slattery bl-isem Il-Makkjetta: Riċetta Maltija għall-Buri u l-Geddum (2011). Ħasra li jinkitbu ħafna teżijiet u jibqgħu fuq l-ixkaffa. Tant isir xogħol tajjeb u dettaljat li hija ħasra li ma nkunux nafu bih. Biex tagħmel biċċa xogħol tajba, trid tqalleb u tfittex u hekk għamilna aħna biex nibnu kitba tassew tixraq lil din il-persuna li jekk kellha l-popolarità f’ħajjitha, issa tinsab minsija u għalhekk ħassejna l-ħtieġa li nerġgħu nagħtuha l-ħajja mill-ġdid permezz ta’ kitbietna.

2. Għalhekk l-awtur tat-teżi, (ara p.148), Kurt Slattery kellu jibbaża l-informazzjoni fuq dak li qalulu persuni oħrajn, u mill-intervista li għamlu Joe u Veronica Farrugia lil George Azzopardi “Il-Makk” fil-programm tat-televiżjoni Ilwien imxandar fuq One Productions fl-1998.

3. Kurt Slattery, p.148.

4. Ibid, pp.149-150. Mhux kollha huma makkjetti għaliex għandu xi kanzunetti folkloristiċi.
5. Essenzjalment f’din il-fażi m’hemmx distinzjoni definita bejn kanzunetta u makkjetta, u wieħed spiss jirreferi għall-istess kompożizzjoni jew b’isem jew bl-ieħor. Fl-intervista li saritlu minn Joe u Veronica Farrugia, ġieli l-ewwel jirreferi għal xogħlu bħala makkjetta u wara ftit bħala kanzunetta.

6. Din hi waħda mill-ftit makkjetti li l-Makk għamel waħdu u baqgħet timxi mal-ewwel fażi tal-makkjetti fl-għana, għalkemm il-ħoss dominanti xorta hu l-accordion u l-kitarra.

7. Kurt Slattery, p.151.

8. Ibid, p.2.

9. Ħafna mill-informazzjoni li tinsab hawn, ipprovdieha Joseph Gafa.

{{DEFAULTSORT:Azzopardi, Ġorġ Il-Makk}}
[[Category:A-Z of the Malta Music Scene]]
[[Category:Singers from Malta]]
[[Category:Għannejja]]
[[Category:Born in 1929]]
[[Category:Died in 2016]]

Ġorġ Azzopardi Il-Makk - Revision history

Axiaqm: Included Page: Ġorġ Azzopardi Il-Makk